Herstel van autonomie: een bijkomende dimensie van genezen


Macht. Het doet doorgaans denken aan machtsmisbruik. We denken bijvoorbeeld aan totalitaire systemen of machtwellustige  heersers, maar ook aan fysieke agressie van de ene mens tegenover de andere. Dat is van alle tijden. Het gaat dan om een interpretatie van macht als dominantie, als het uitoefenen van controle over iemand of een groep, als de intentie om macht uit te oefenen in weerwil van eventuele weerstand. Macht is overal, schreef de Franse filosoof-socioloog Michel Foucault.


Als er overal macht is, is er ook macht in de patiënt-zorgverlenerrelatie. Maar sommige huisartsen die ik tijdens mijn studie bevroeg, waren zeer huiverig tegenover het idee dat ze macht hebben over een patiënt. Macht klinkt negatief en daarenboven zei een arts: “Een patiënt doet toch wat hij wil?”. Maar doet een patiënt wel wat hij wil? Uit mijn onderzoek blijkt van niet. 

De patiënt doet niet helemaal wat hij wil omdat hij door ziek te worden in mindere of meerdere mate afhankelijk wordt. Mensen zijn eigenlijk allemaal afhankelijk van elkaar, maar het gevoel afhankelijk te zijn is in sommige situaties scherper voelbaar. Ziek worden kan zo’n situatie creëren. Wie zich ineens erg afhankelijk voelt, wordt zowel afhankelijk van zorgverleners als van het zorgsysteem. De zieke moet dan autonomie inleveren, hij verliest controle op zijn bestaan, grip op zijn dagelijks leven. Dat kan nog zieker maken. Of weerstand oproepen bijvoorbeeld onder de vorm van agressie.

Dat zorgverleners beseffen dat een zieke afhankelijk wordt, is essentieel. Wie afhankelijk wordt, gaat zich daar immers vaak naar gedragen. Het kan de interpersoonlijke communicatie beïnvloeden. Een zieke kan het gevoel hebben dat hij geen andere keuze heeft dan alles te ondergaan. Of hij kan net extra in de verf willen zetten dat hij alles niet zomaar over zich heen wil laten gaan. 

Het inzicht voegt aan genezen een essentiële dimensie toe: het gaat ook om het herstellen van de autonomie van een mens. En dat kan zelfs belangrijker zijn dan de totale genezing.

Voortaan een melding krijgen als Edgard een nieuwe blog publiceert? Abonneer je.

Deel deze blog en zwengel de discussie aan.