Wat is ‘patient empowerment’?


‘Patient empowerment’ staat voor een patiënt die controle of een gevoel van controle heeft over zijn of haar gezondheid en gezondheidszorg. Het afhankelijkheidsgevoel van de patiënt wordt dan zo klein mogelijk. Maar wat betekent dit concreet? 

  • Enerzijds houdt het in dat een empowerde patiënt de verantwoordelijkheid opneemt voor zijn gezondheid. De patiënt doet dan wat hij kan om gezond te zijn en te blijven. Logisch, want niet ziek worden is natuurlijk de beste manier om niet afhankelijk te worden van de resources van een arts.
  • Anderzijds betekent het dat een mens die toch ziek wordt controle of een gevoel van controle heeft over de resources waarvan hij afhankelijk wordt.


Neem het voorbeeld van een patiënt met een zeldzame ziekte. Die kan erg afhankelijk worden van de resource ‘kennis’ van een arts. Als de arts de enige of één van de weinigen is met een specifieke kennis, dan neemt daarenboven de afhankelijkheid toe van die ene specifieke arts. Deze afhankelijkheid kan op twee manieren worden verminderd

Vooreerst kan de patiënt trachten zelf die kennis te verwerven. De analyse van Edgard Eeckman toont aan dat dit nooit helemaal zal lukken. Als niet-arts kan je immers nooit helemaal de kennis inhalen die een arts opdoet in zijn opleiding en door jaren ervaring. In de tweede plaats kan een arts trachten de patiënt zoveel mogelijk kennis bij te brengen. Een chronische patiënt die veel ervaring heeft met zijn ziekte (bijv. diabetes) wordt ook een soort expert. Die expertise verschilt echter van die van de arts. Dus ook die patiënt blijft in mindere of meerdere mate afhankelijk van de kennis van de arts, zeker als die arts een specialist is.

Essentieel is "dat de patiënt een zo hoog mogelijk gevoel van controle krijg

En zelfs als een patiënt die geen arts is, erin zou slagen dezelfde kennis als de arts te verwerven, blijft hij afhankelijk van andere resources. Zo is een arts de enige die formeel kan definiëren welke ziekte iemand heeft. Hij of zij is ook de enige die wettelijk ziekteverlof kan voorschrijven of een geneesmiddel dat niet zomaar door iedereen bij de apotheker gekocht kan worden. Een patiënt blijft dus afhankelijk vanresources van de arts.

Om een correcte diagnose te kunnen stellen en om de meest aangewezen behandeling voor te schrijven, is een arts ook afhankelijk van de patiënt. Maar patiënten beseffen dat het goed informeren van de arts in hun eigen voordeel is. Een arts is ook afhankelijk van de patiënten voor zijn inkomen. De meeste artsen hebben echter patiënten genoeg; denk maar aan de soms lange wachtlijsten in ziekenhuizen. Het gebeurt zelfs dat een huisartsenpraktijk geen nieuwe patiënten meer aanvaardt omdat ze er al teveel heeft.


‘Patient empowerment’ betekent dus dat de patiënt een zo hoog mogelijk gevoel van controle krijgt over wat hem als zieke overkomt, steeds voor zover en in de mate dat een patiënt dat zelf wil. Hij of zij moet dus zo min mogelijk de afhankelijkheid voelen van de resources van de arts. Terwijl hij er, zo stelt de analyse van Edgard Eeckman, toch afhankelijk van is. 


Het antwoord van Edgard Eeckman op die tegenstelling is: gepaste interpersoonlijke communicatie.